Byszewski Arnold Anastazy († 1800), generał. Pieczętował się Jastrzębcem a pisał się z Drozdowa, które obok Byszewa było majętnością rodową w wojew. łęczyckim. Syn Franciszka i Julianny z Taczanowskich (czy Arnolfa i Justyny z Morawskich), bez wykształcenia, ochoczy tylko do konia, flinty i korda, z pokojowca Józefa Puchały Cywińskiego, podczaszego poznańskiego, postąpił na dworzanina stolnika Poniatowskiego i został faworytem króla. Zaraz u wstępu nowego panowania otrzymał patent pułkownikowski (17 XII 1764), chociaż pełnił raczej obowiązki koniuszego nadwornego. Kariery nie złamała mu awantura, wynikła w pościgu za Casanovą, który ranił w pojedynku Ksawerego Branickiego (5 III 1766). Wyrok zapadły w sądach marszałkowskich (za gwałt pod bokiem majestatu) uchylił sejm Czaplica. B. wrócił z zagranicy i cieszył się rosnącą łaską Stanisława Augusta jako zaufany i wierny sługa. W r. 1768 z pułkiem swego szefostwa ruszył przeciw konfederatom barskim, potem osłaniał królewszczyzny, a w r. 1771 towarzyszył ks. Branickiemu w jego wyprawie na konfederata Pułaskiego i Zarembów. Dostał za to królewszczyznę Cekowo w Kaliskiem, a w dobrach pojezuickich Stropieszyn. Nadomiar pan najmiłościwszy wyswatał mu bogatą podkomorzankę poznańską, Katarzynę Drogosław Skórzewską, córkę generała Michała i Ludwiki z Czapskich, kasztelanki gdańskiej. Dał mu też patent na generała-majora i własność pułku lekkiej jazdy (1775). Po paru latach ozdobił go wstęgą orderu św. Stanisława (1778), rangą rotmistrza kawalerii nar. (1779 r.) i tytułem generała-majora »amplojowanego« tj. w służbie czynnej (1782). Następnie zalecił go w r. 1786 na posła ziemi sieradzkiej, a w r. 1788 warszawskiej. W międzyczasie nadał mu godność podkoniuszego nadw. kor., a gdy B., wyznaczony do deputacji wojskowej, zdawał się raczej poświęcać sprawom armii, mianował go generał-lejtnantem, komenderującym dywizją wielkopolską, i kawalerem orła białego (15 V 1790). W toku kampanii r. 1792 B. miał zbierać wojska odwodowe najpierw w Kozienicach, później w obozie na Pradze. Z nimi wysłany w połowie lipca nad Bug, ciągnął powoli z parkiem artylerii i wobec sprzecznych rozkazów nie zdążył na front przed zawieszeniem broni. Korzystając z jego nieudolności, podkomendni z J. H. Dąbrowskim na czele chcieli najpierw stawić samorzutny opór Prusakom, zalewającym Wielkopolskę, a następnie, już go nie wtajemniczając, zebrać obie dywizje koronne i przedrzeć się ku Francji rewolucyjnej. B. zapobiegał temu, ślepo stosując się do rozkazów zwierzchności. To też został generałem-adiutantem króla (po Gorzeńskim) i komisarzem z ramienia sejmu grodzieńskiego dla przeprowadzenia redukcji armii (w listopadzie 1793). W dniach insurekcji stołecznej był zraniony przez pospólstwo, gdy pełnił zleconą mu od tronu misję ułatwienia układów z kwaterą Igelströma. Uchylał się od świadczeń na rzecz powstania i lżył zabierających mu konie. Oskarżony jako »ostygłą z miłości ojczyzny duszą i sercem rządzony«, ratował się, zgłaszając się pod komendę Mokronowskiego. Z nim zapewne był na Litwie, skoro wzięty został do niewoli rosyjskiej pod Kobyłką (26 X 1794). Zresztą ucierpiał przede wszystkim majątkowo, gdyż uległy zniszczeniu jego dobra tak w Lubelskim (Baranów nabyty w r. 1788) jak zwłaszcza pod Warszawą (Rakowiec). Ciosem było rozłączenie z królem, wywiezionym do Grodna a następnie do Petersburga. Wybierał się tam B., ale odradzał mu sam Stanisław August. Dokończył więc dni swoich w Komorcu pod Żerkowem w Poznańskim. Z synów Antoni Ignacy (1782–1854), służąc w szwoleżerach gwardii Napoleona, podtrzymał tradycję kawaleryjską; wnuk Włodzimierz poległ pod Grochowem (1831).
Bartoszewicz Jul., Znakomici mężowie polscy, II 375–406; Żychliński, XII; Boniecki; Dąbrowski J. H., Pamiętnik wojsk., 14–6; Korzon, Wewn. dzieje; Wolański, Wojna pol.-ros., II; Smoleński, Konf. targowicka; tenże, Mieszczaństwo; Twardowski B., Spis osób; Tokarz W., Warszawa insurekcyjna; Rembowski, Źródła do hist. p. pol. lekk., 654.
Adam M. Skałkowski